Bazı İman Konuları Bağlamında İbnü’l-Müneyyir’in Zemahşerî’ye Yönelik Eleştirileri
Yazarlar (1)
Prof. Dr. İbrahim BAYRAM
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Türkiye
| Makale Türü |
Özgün Makale
|
| Makale Alt Türü | Ulusal alan endekslerinde (TR Dizin, ULAKBİM) yayınlanan tam makale |
| Dergi Adı | Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi |
| Dergi ISSN | 1303-3670 |
| Dergi Tarandığı Indeksler | TR DİZİN |
| Makale Dili | Türkçe |
| Basım Tarihi | 06-2018 |
| Cilt No | 18 |
| Sayı | 1 |
| Sayfalar | 221 / 255 |
| DOI Numarası | 10.30627/cuilah.440653 |
| Makale Linki | http://dergipark.gov.tr/cuilah/issue/38146/440653 |
| Özet |
| Yazmış olduğu tefsirle (el-Keşşâf) İslam dünyasında bir çığır açmış olan Zemahşerî (ö. 538/1144), Kur’an’ın edebi vechesini yansıtma hususunda pek çok kişinin takdirini kazanmakla birlikte, taşıdığı iʽtizalî fikirleri ayetlerin yoru-muna katmak itibariyle de birtakım eleştirilere maruz kalmıştır. Onu en güçlü ve sistemli şekilde tenkit eden simaların başında ise İbnü’l-Müneyyir (ö. 683/1284) gelmiştir. İbnü’l-Müneyyir, büyük bir şöhrete sahip olan Zemahşerî tefsirinin, ona göre içinde yer alan zararlı iʽtizalî fikirlere karşı insanları ikaz etmek amacıyla bir eser (el-İntisâf) kaleme almıştır. İbnü’l-Müneyyir bu ese-rinde onu diğer bir kısım itikadi meselelerin dışında imanla ilgili bazı konular üzerinden de eleştirmiştir. Bu manada imanın tanımı, amelle ilişkisi ve büyük günah sahibi kişinin konumu gibi meselelerle alakalı olarak ona tenkitler yö-neltmiştir. İmanın tasdikten ibaret olduğunu, amelin imandan bir cüz olmadığı-nı ve ister tövbe etsin ister etmesin büyük günah sahibi müminin ya doğrudan ya da sonuç itibariyle cennete gideceğini savunan İbnü’l-Müneyyir, tasdik ve ikrar dışında ameli de imanın bir unsuru gören ve tövbe etmeden ölen günah-kar kişinin mümin olmayıp ahirette ebedi azaba müstahak olacağını ileri süren Zemahşerî’yi eleştirmiştir. Muʽtezilî fikirlere sahip olan Zemahşerî’yi, Eşʽarî bir anlayış üzerinden tenkit eden İbnü’l-Müneyyir, kendi görüşlerini ispat etmek-ten ziyade, onun düşüncelerinin yanlışlığına ve kullandığı delillerin geçersizli-ğine dikkat çekmiştir. Zemahşerî’nin ayetlerin zahiri itibariyle taşıdığı anlamla-rın kendi görüşünü teyit ettiğini düşündüğü yerlerde yaptığı yorumların onu gayesine ulaştırmayacağını savunan İbnü’l-Müneyyir, aksi türdeki ayetlere dair yaptığı tefsirlerde ise onu gereksiz yere ilahi kelamı tevil etmek ve kendi itikadi görüşüne halel gelmemesi adına başka yerlerde uyguladığı kuralları uygulamamakla tenkit etmiştir. Kimi zaman mensubu bulunduğu Ehl-i Sünnet düşüncesinin iman konusuyla ilgili savunduğu görüşlere dair kanıtlar da zikre-den müellif, ayrıca Muʽtezilî yaklaşımın yanlışlığını ispat sadedinde, iki mez-hebin bazı hususlardaki ortak kabullerinden hareketle kendi görüşünü teyit edecek sonuçlara ulaşmaya çalışmıştır. |
| Anahtar Kelimeler |
BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
| Atıf Sayıları | |
| TRDizin | 1 |
| Google Scholar | 3 |