SOSYO-KÜLTÜREL DEĞİŞİM EKSENİNDE ANADOLU’DA GELENEKSEL OYUNCAK KÜLTÜRÜ
Yazarlar (1)
Doç. Dr. Muhammed AVŞAR
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Türkiye
| Makale Türü |
Özgün Makale
|
| Makale Alt Türü | Ulusal alan endekslerinde (TR Dizin, ULAKBİM) yayınlanan tam makale |
| Dergi Adı | Motif Akademi Halkbilimi Dergisi |
| Dergi ISSN | 1308-4445 |
| Dergi Tarandığı Indeksler | TR DİZİN |
| Makale Dili | Türkçe |
| Basım Tarihi | 12-2024 |
| Cilt No | 17 |
| Sayı | 48 |
| Sayfalar | 1875 / 1893 |
| DOI Numarası | 10.12981/mahder.1570757 |
| Makale Linki | https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4302620 |
| Özet |
| Oyun ve oyuncak kültürü, tarihin en eski dönemlerinden itibaren bütün toplumların hayatında önemli bir yer tutmuştur. Oyuncaklar, sadece çocukların oyun kültürüne ait nesneler olmayıp ait oldukları toplumun sosyal, kültürel, ekonomik ve coğrafik özelliklerini yansıtır. Oyuncaklar, ait oldukları toplumla birlikte tarihi süreç içerisinde sürekli bir değişim süreci yaşamıştır. Bu değişim süreci, genellikle sosyo-kültürel gelişmeler ve teknolojik ilerlemelere göre şekillenmiştir. Önceleri tabiatta kolayca bulunan malzemeler oyuncak hammaddesi olarak kullanılırken sonrasında madenlerden faydalanılmıştır. Sanayi devrimiyle birlikte oyuncakta seri üretim başlamış ve oyuncaklara erişim kolaylaşmıştır. 20. yüzyılda plastik ve sentetik ürünlerden yapılan endüstriyel oyuncaklar yaygınlaşmış, elektronik kültür ortamlarında yaratılan kahramanların oyuncakları yapılmıştır. Günümüzde ise oyuncak ve oyun kültüründe dijital ortamların etkisi ön plana çıkmış, toplum hayatında geleneksel oyuncakların rolü azalmıştır. Türk kültüründe de geçmişten bugüne kadar eğlenme/ eğlendirme, eğitim, kültürü aktarma, sosyalleş(tir)me işlevleriyle birçok geleneksel oyuncak tespit edilmiştir. Bu oyuncaklar çocukların bilişsel, duyuşsal, sosyal ve psikomotor gelişiminde etkin rol oynamıştır. Oyuncaklar aracılığıyla çocukların benlik tasarımı geliştirmesi, yaratıcılığının artması ve sosyalleşmesi amaçlanmıştır. Toplumsal cinsiyet rollerine göre de farklılaşan oyuncaklar, bir kültürel aktarım aracı olarak toplumun millî kodlarını geçmişten geleceğe taşıma rolünü de üstlenmiştir. Bu kodlar sayesinde, oyuncaklardaki değişimlerden hareketle Türklerin Anadolu’daki sosyo-kültürel yaşamının izlerini sürmek de mümkündür. Bu çalışmada, tarihî süreç içerisinde sosyo-kültürel değişimlerin oyuncaklar üzerindeki etkisi tartışılmış, Türklerin Anadolu’daki varlığından itibaren yaygın olarak kullanılan geleneksel oyuncaklar hakkında genel bilgiler ve örnekler verilmiştir. Çalışmayla; geçmişten bugüne Anadolu’da kullanılan geleneksel oyuncakları tanıtmak, oyuncak kültüründeki değişimlerin izlerini sürmek; günümüz çocuklarının, dijital dünyanın sınırları dışında kalan geleneksel oyuncakları tanıması ve kullanması için bir farkındalık oluşturmak amaçlanmıştır. Çalışmada konuyla ilgili ayrıntılı bir literatür taraması yapılmış; geleneksel ve modern oyuncakları konu edinen kitap, makale, tez vb. malzemelerden faydalanılmıştır. |
| Anahtar Kelimeler |
| Anadolu | Oyun | Folklor | Sosyo-Kültürel Değişim | Geleneksel Oyuncak |
BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
| Atıf Sayıları |