| Tez Türü | Doktora |
| Ülke | Türkiye |
| Üniversite | Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi |
| Enstitü | Lisansüstü Eğitim Enstitüsü |
| Anabilim Dalı | Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı |
| Tez Onay Yılı | 2025 |
| Öğrenci Adı ve Soyadı | Kaan KAPLAN |
| Tez Danışmanı | PROF. DR. ADNAN ÇİÇEK |
| Türkçe Özet | Türkiye, dünya fındık üretim ve ihracatında lider konumda olmasına rağmen, üretim alanlarının verimli taban arazilere doğru plansız bir şekilde genişlemesi bazı yapısal sorunları beraberinde getirmiştir. Bu durum taban arazi yasağı ve alternatif ürün gibi düzenleyici politikaların geliştirmesini zorunlu kılmıştır. Bu araştırmanın temel amacı taban arazilerde fındık üretiminin yasaklanması ile telafi edici ödeme ve alternatif ürün desteği politikalarının etkinliğini ölçmek ve üreticilerin yasaklara rağmen fındık üretiminde ısrar etme nedenlerinin sosyo-demografik ve ekonomik boyutları ile analiz etmektir. Bu amaçla çalışma alanı Samsun İli Çarşamba Ovası olarak belirlenmiş ve ovada yer alan 269 üretici ile anket çalışması yapılmıştır. Çalışmanın makro verilerinde ARIMA Modeli kullanılırken, mikro verilerde Ki-Kare analizi, Karar Ağacı Algoritması (CHAID) ve Binary Lojistik Regresyon analizi yöntemlerinden yararlanılmıştır. Bulgulara göre uygulanan kısıtlayıcı politikalara rağmen araştırma bölgesinde fındık üretim alanları artış göstermiştir. Üreticilerin %46.8'inin taban arazi yasağından, %55.4'ünün ise telafi edici ödeme desteğinden habersiz olduğu; üreticilerin düşük işgücü gereksinimi ve alım garantisi nedeniyle brüt marjı daha yüksek olan ürüne yönelmeyip fındığı tercih ettiği belirlenmiştir. Lojistik regresyon analizi sonuçları, aile işgücünün artmasının alternatif politikalara ilgiyi azalttığını ortaya koymuştur. Karar ağacı algoritmasına göre ise üreticilerin söküm kararlarında en belirleyici faktörün arazi büyüklüğü olduğu ve 10 dekar altındaki küçük işletmelerin söküm politikalarına kısmen olumlu yanıt verdiği belirlenmiştir. Araştırmada fındık üretimi üzerine geliştirilen politikaların uygulamalarının beklenen sonuçları vermediği belirlenmiştir. Yapılan makro analizlerde Türkiye'nin fındık ihracatı açısından bir sorun yaşamayacağını göstermektedir. Sonuç olarak fındık üretimi üzerine belirlenen mevcut politikalardan vazgeçilmesi gerektiği, Türkiye'nin fındık dış ticaret hacminin geliştirilmesi, uluslararası borsalarda etkinliğinin artırılması ve fiyat oluşum mekanizmalarında belirleyici rol üstlenmesine yönelik politikalara ağırlık verilmesi gerektiği belirtilmiştir. |
| İlgilizce Özet | Although Turkiye is a leader in global hazelnut production and exports, the unplanned expansion of production areas into fertile base lands has brought about certain structural problems. This situation has necessitated the development of regulatory policies such as base land bans and alternative crop support. The main objective of this study is to measure the effectiveness of compensatory payments and alternative crop support policies in response to the ban on hazelnut production on fertile land and to analyse the socio-demographic and economic reasons why producers insist on continuing hazelnut production despite the ban. To this end, the study area was determined as the Çarşamba Plain in Samsun Province, and a survey was conducted with 269 producers in the plain. The ARIMA Model was used for the macro data of the study, while the micro data was analysed using the Chi-Square analysis, Decision Tree Algorithm (CHAID) and Binary Logistic Regression analysis methods. The findings indicate that, despite the restrictive policies implemented, hazelnut production areas have increased in the research region. It was determined that 46.8% of producers were unaware of the base land ban, while 55.4% were unaware of the compensatory payment support; producers preferred hazelnuts over other products with higher gross margins due to low labour requirements and purchase guarantees. Logistic regression analysis results revealed that an increase in family labour reduced interest in alternative policies. According to the decision tree algorithm, the most decisive factor in producers' grubbing-up decisions was land size, and small farms below 10 decares responded partially positively to grubbing-up policies. The study determined that the implementation of policies developed for hazelnut production did not yield the expected results. Macro analyses indicate that Turkiye will not experience any problems in terms of hazelnut exports. Consequently, it was stated that the current policies on hazelnut production should be abandoned and that emphasis should be placed on policies aimed at developing Turkiye's hazelnut foreign trade volume, increasing its effectiveness in international exchanges, and playing a decisive role in price formation mechanisms. |