| Tez Türü | Doktora |
| Ülke | Türkiye |
| Üniversite | Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi |
| Enstitü | Lisansüstü Eğitim Enstitüsü |
| Anabilim Dalı | İktisat Anabilim Dalı |
| Tez Onay Yılı | 2026 |
| Öğrenci Adı ve Soyadı | Ayşe Nur DESTEBAŞI ABBAS |
| Tez Danışmanı | PROF. DR. TÜRKER ŞİMŞEK |
| Türkçe Özet | İklim değişikliği, gezegenin ekolojik sınırlarını zorlarken ekonomik sürdürülebilirliği de tehdit eden yapısıyla çağdaş politika ve akademik araştırmaların odağına yerleşmiştir. Emisyon hacmindeki artış, küresel ısınma ve aşırı hava olayları gibi yansımalar; doğal habitatı tahrip etmekle kalmayıp ekonomik yapıyı, üretim kaynaklarını ve toplumsal refahı da dönüştürmektedir. Bu doğrultuda çalışma; İklim Değişikliği Performans Endeksi ile ekonomik ve sosyal refahı temsilen seçilen kişi başına düşen Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, İnsani Gelişme Endeksi, yoksulluk ve işsizlik değişkenleri arasındaki ilişkiyi panel veri analiziyle incelemektedir. Literatürdeki tek taraflı ekonomik dönüşüm analizlerinin aksine, bu araştırma çevresel, sosyal ve ekonomik değişkenleri birlikte ele almaktadır.İklim Değişikliği Performans Endeksi; sera gazı emisyonlarını, yenilenebilir enerji kullanımını, enerji verimliliğini ve iklim politikalarındaki kararlılığı ölçen çok bileşenli bir göstergedir. Endeksin bu yapısı, ekonomik büyümenin hem emisyon baskısı oluşturması hem de temiz enerji yatırımlarına kaynak sağlaması nedeniyle kalkınma ile olan ilişkisini karmaşıklaştırmaktadır. Literatür, ağırlıklı olarak büyüme ve karbon salımı arasındaki doğrusal ilişkiye odaklanırken; bu çalışma, iklim değişikliği performans endeksi ile kalkınma göstergeleri arasındaki etkileşimi sonuç ve çaba faktörleriyle birlikte ampirik düzlemde çözümlemeyi amaçlamaktadır.Araştırmanın veri setini, küresel sera gazı emisyonlarının %90'ını temsil eden 54 ülkenin 2007-2022 dönemine ait Germanwatch, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı ve Dünya Bankası kaynaklı verileri oluşturmaktadır. Ampirik analizde, içsellik sorununu gidermek ve endeksin dinamik yapısını modellemek amacıyla Arellano ve Bover (1995) ile Blundell ve Bond (1998) tarafından geliştirilen iki aşamalı sistem Genelleştirilmiş Momentler Metodu kullanılmıştır. Bu yöntem, bağımlı değişkenin gecikmeli değerlerini modele dahil ederek, geçmiş performansın mevcut durum üzerindeki etkisinin ölçülmesine olanak tanımıştır.Elde edilen bulgular, İklim Değişikliği Performans Endeksi'nin bir önceki dönem değerinin cari dönem üzerinde %98,9 oranında belirleyici olduğunu göstererek, endeksin zamana yayılan sürekliliğini kanıtlamaktadır. Buna karşın, kişi başına düşen Gayrisafi Yurt İçi Hasıla'nın endeks üzerindeki etkisi negatif ve istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Bu sonuç, kişi başına düşen Gayrisafi Yurt İçi Hasılanın iklim değişikliği performansını her zaman desteklemediğini, aksine belirli koşullarda mücadele kapasitesini aşındırabileceğini ortaya koymaktadır. Tutarlılığı AR(2), Sargan ve Hansen testleriyle teyit edilen model, iklim politikalarının tasarımı adına akademik bir referans teşkil etmektedir. |
| İlgilizce Özet | Climate change has settled into the focal point of contemporary policy and academic research with its structure that threatens economic sustainability while pushing the planet's ecological limits. Manifestations such as the increase in emission volume, global warming, and extreme weather events not only destroy the natural habitat but also transform the economic structure, production resources, and social welfare. Accordingly, this study examines the relationship between the Climate Change Performance Index and the variables of Gross Domestic Product per capita, Human Development Index, poverty, and unemployment, selected to represent economic and social welfare, using panel data analysis. Contrary to the one-sided economic transformation analyses in the literature, this research addresses environmental, social, and economic variables with a holistic approach.The Climate Change Performance Index is a multi-component indicator that measures greenhouse gas emissions, renewable energy use, energy efficiency, and commitment in climate policies. This structure of the index complicates its relationship with development because economic growth both creates emission pressure and provides resources for clean energy investments. While the literature predominantly focuses on the linear relationship between growth and carbon emissions; this study aims to analyze the interaction between the performance index and development indicators on an empirical domain, together with result and effort factors.The dataset of the research consists of data sourced from Germanwatch, United Nations Development Programme, and the World Bank covering the 2007-2022 period of 54 countries representing 90% of global greenhouse gas emissions. In the empirical analysis, the two-step System Generalized Method of Moments developed by Arellano and Bover (1995) and Blundell and Bond (1998) was used to eliminate the endogeneity problem and model the dynamic structure of the index. This method allowed measuring the effect of past performance on the current situation by including the lagged values of the dependent variable in the model.The obtained findings demonstrate that the previous period value of the Climate Change Performance Index is 98,9% determinative on the current period, proving the persistence of the index over time. Conversely, the effect of Gross Domestic Product per capita on the index was found to be negative and statistically significant. This result reveals that GDP per capita does not always support climate performance; on the contrary, under certain conditions, it can erode the capacity to combat climate change. The model, whose consistency was confirmed by AR(2), Sargan, and Hansen tests, constitutes an important academic reference for the design of climate policies. |