Mutlakiyetten Cumhuriyet’e Hilafet ve Meşruiyet
Yazarlar (1)
Prof. Dr. İsmet TÜRKMEN Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Türkiye
| Makale Türü |
Özgün Makale
(ESCI dergilerinde yayınlanan tam makale)
|
||
| Dergi Adı | Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi | ||
| Dergi ISSN | 1305-1458 Dergi Bilgileri (2025) | ||
| Makale Dili | Türkçe | Basım Tarihi | 06-2025 |
| Cilt / Sayı / Sayfa | 21 / 42 / 1–30 | DOI | – |
| Makale Linki | https://www.academia.edu/download/124038546/Ismet_Turkmen_Bas%C4%B1l%C4%B1_Hilafet_Tam_metin.pdf | ||
| UAK Araştırma Alanları |
|
||
| Özet |
| Hilafet makamının Cumhuriyet’in ilanını takiben ilgası, Türkiye’de modern devletin inşa sürecinde önemli bir dönüm noktası olmuştur. Tarihî bir derinliğe haiz olan bu makamın ilgası meselesi, yakın dönemde disiplinler arası araştırmalara da konu olmuştur. Özellikle yakın dönem sosyal bilimler alan yazımında hilafet hususunu doğrudan konu alan çalışmaların çoğunluğunun benzer özelliği, meseleye bütüncül açıdan yaklaşabilmeleridir. Bahsi geçen bu araştırmalar özelinde bu makamın dinî mahiyeti ele alınmaktadır. Bu bağlamda kurumun İslamiyet açısından taşıdığı anlam, uluslararası ilişkilerdeki yeri gibi konular üzerinde de çalışmalar yoğunluk arz etmektedir. Bu makamın ilgası, en başta kurumun dinî mahiyeti ve tarihî özelliği başta olmak üzere farklı sebepler üzerinden günümüzde de tartışılmaya devam edilmektedir. Millî Mücadele süreci, askerî ve siyasî yönleri itibariyle bir bütün halinde değerlendirilebilir. Bu sürecin öncesinde tüm dünyayı tesiri altına almış olan ve dönemi içinde ‘Harb-i Umumî’ olarak telakki edilmiş olan Birinci Dünya Savaşı Türk tarihinin en bunalımlı dönemlerinden birisi olmuştur. Dünya savaşını ise takip eden Millî Mücadele, Türkiye tarihinin en zorlu dönemeçlerindendir. Neticede, olağanüstü siyasi gelişmelerin zorladığı, askeri ve ekonomik koşulların yetersiz olduğu Cumhuriyet’in ilk yıllarında, askerî zaferlerin ve kazanımlarının gerek uluslararası ölçekte gerekse iç dinamikler üzerinde bir bedeli olmuştur. Halife Abdülmecit’in Osmanlı padişahlarının klasik siyasi yetkisini çağrıştıracak nitelikte tavır ve yaklaşımlar içine girmesi, halifeliğin millîlik ve laiklik yolundaki modern Türkiye’de önemli bir muhalefet merkezi haline gelmesine ve genel mahiyette bir rahatsızlığın ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Bu nedenle TBMM, 3 Mart 1924 tarihinde çıkardığı kanunlarla, Osmanlı iktidarına ağır bir darbe indirmiş ve monarşiden demokrasiye geçişin önündeki engelleri bertaraf etmiştir. Bu araştırmanın hazırlık sürecinde Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı verilerinden, TBMM arşiv kayıtlarından, dönemin süreli yayınları, telif ve tetkik eserlerden istifade edilmiştir. |
| Anahtar Kelimeler |
| Hilafet | Mustafa Kemal Atatürk | Cihad | Türkiye Büyük Millet Meclisi | Ziya Gökalp. |
