TİCARİ İŞ VE TÜKETİCİ İŞLEMİ KAVRAMLARI EKSENİNDE GÖREVLİ MAHKEME VE DAVA ŞARTI ARABULUCULUK ÜZERİNE DÜŞÜNCELER
Yazarlar (2)
Türkiye
Dr. Öğr. Üyesi Muhammed AKKUŞ
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Türkiye
| Makale Türü |
Özgün Makale
|
| Makale Alt Türü | Ulusal alan endekslerinde (TR Dizin, ULAKBİM) yayınlanan tam makale |
| Dergi Adı | Türkiye Adalet Akademisi Dergisi |
| Dergi ISSN | 1309-6826 |
| Dergi Tarandığı Indeksler | TR DİZİN |
| Makale Dili | Türkçe |
| Basım Tarihi | 10-2020 |
| Cilt No | 1 |
| Sayı | 44 |
| Sayfalar | 301 / 333 |
| Makale Linki | https://yayin.taa.gov.tr/ |
| Özet |
| Ticari iş kavramı, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK)1 m. 3 ve m. 19’da düzenlenmiş-tir. “Ticari işler” kenar başlıklı TTK m. 3’e göre bir işin ticari iş olarak nitelendirilebilmesi için, söz konusu işin ya TTK’da düzenlenmiş olması ya da bir ticari işletmeyi ilgilendiren bir işlem ya da fiil olması gerekmektedir. “Ticari iş kari-nesi” kenar başlıklı TTK m. 19/1’de ise, tacirin borçlarının ticari işletmesi ile ilgili bulunduğu varsayımından hareketle, tacirin bütün borç-larının ticari olduğu esası kabul edilmektedir.Buna karşılık 6502 sayılı Tüketicinin Ko-runması Hakkında Kanun’da (TKHK)2“tüketi-ci işlemi” oldukça geniş kapsamlı bir şekilde tanımlanmış (m. 3/1-l); aynı zamanda, taraf-lardan birini tüketicinin oluşturduğu işlemler ile ilgili diğer kanunlarda düzenleme olması-nın, söz konusu işlemin tüketici işlemi sayıl-masını ve TKHK’nın görev ve yetkiye ilişkin hükümlerinin uygulanmasını engellemeyece-ği hüküm altına alınmıştır (m. 82/2). Bu düzenlemelerin bir sonucu olarak, za-man zaman “ticari iş niteliği” ile “tüketici işlemi niteliği”nin kesiştiği görülmektedir. Bu nedenle ticari iş-tüketici işlemi ayrımının doğru bir şe-kilde yapılması, söz konusu işe/işleme uygu-lanacak hükümlerin belirlenmesi, doğacak bir uyuşmazlığın nasıl nitelendirileceği ve hangi mahkemede görüleceğinin tespit edilmesi açı-sından son derece büyük önem arz etmektedir. TKHK m. 73/1’e göre tüketici işlemleri ile tü-keticiye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara ilişkin davalarda tüketici mah-kemeleri görevlidir. Ancak bir uyuşmazlığın tüketici işleminden kaynaklanması ve tüketici mahkemesinde görülecek olması, söz konusu davanın ticari dava olarak nitelendirilmesine engel değildir. Gerçekten de tüketici işlemlerin-den doğan davalar çoğu kez ticari dava niteliğin-de olabilmekte, bu da bir takım sorunlara kapı aralamaktadır.Diğer taraftan, TKHK hükümleri gereği tüke-tici işlemi sayılan hususların belli parasal sınırla-rı aşmasının sonucunda bunlardan doğan uyuş-mazlıkların tüketici hakem heyetlerinin görev alanları dışında kalmaları nedeniyle, doğrudan tüketici mahkemelerinde görülmeleri gerek-mektedir. Yukarıda da belirtildiği üzere, bu uyuş-mazlıklar arasında ticari dava niteliğinde olanlar da bulunmaktadır. Bu noktada, TTK m. 5/A hükmü de göz önüne alındığında, söz konusu uyuşmazlıkların dava şartı arabuluculuğa tabi olup olmayacağı sorunu gündeme gelmekte-dir. Bu çalışmanın kaleme alındığı süreçte son durumu “Komisyonda” olarak görülen “Hukuk Muhakemeleri Kanunu İle Bazı Kanunlarda De-ğişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi3”nin 59’uncu madde hükmü ile TKHK’ya eklenmesi planlanan “Dava şartı olarak arabuluculuk”kenar başlıklı 73/A maddesiyle, tüketici hakem heyetlerinin görev alanı dışında kalıp da doğ-rudan tüketici mahkemelerinde görülecek olan bazı uyuşmazlıklar hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması, dava şartı olarak düzenlenmektedir. Gerçi TKHK m. 73/A gibi bir hüküm olmasa da, kabul ettiğimiz görüşe göre, tüketici mahkemesinde görülmesi gereken ve ticari dava niteliğini taşıyan davalar açısından 6102 sayılı TTK m. 5/A gereğince, şa-yet davanın konusu bir miktar para alacağının ödenmesi ve/veya tazminat talebi hakkında ise, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulma-sı dava şartıdır. Ancak söz konusu Kanun Teklifi kabul edilir ve TKHK’ya planladığı gibi m. 73/A hükmü eklenirse, bu durumda tüketici mahke-mesinde görülmesi gereken ve niteliği gereği ticari dava olan bir uyuşmazlık hakkında dava açılmadan önce artık TKHK m. 73/A hükmü doğ-rultusunda hareket edilmesi gerekecektir.Öncelikle “ticari iş kavramı”, “ticari iş ile ticari olmayan (adi) işlerin ayrımı” üzerinde durduğumuz çalışmamızda; Yargıtay kararları çerçevesinde “ticari iş - tüketici işlemi” ayrımwı-na değinilmiş ve nihayet “tüketici işlemi – ticari dava – dava şartı arabuluculuk” bağlantısı hak-kında değerlendirmelerde bulunulmuştur. |
| Anahtar Kelimeler |
